Sürdürülebilir değil: AKP, denge siyasetinin sonuna yaklaştı

Ukrayna’nın doğusundaki ateşkesin ihlali ve akabinde Rusya’nın sona asker desteği yapmasıyla yükselen tansiyona ABD ve NATO’nun dahil olması Karadeniz’de hareketliliği artırmış oldu. ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Ned Price, Rusya’nın ‘Ukrayna sonuna sevk ettiği birlikleri çekme kararının’ akabinde bölgedeki durumu yakından izleyeceklerini tabir etti.

Ukrayna- Rusya tansiyonu içerisinde Türkiye, bir yandan Batı’nın dayanağını alan Ukrayna’yla muahedeler gerçekleştiriyor öte yandan ise Moskova ve Washington ortasındaki istikrarın sürdürebilirliğini tartışmaya açıyor. ABD ile Rusya, Karadeniz üzerinden birbirlerine sert bildiriler verirken Erdoğan’ın ‘alternatifi olmadığı yönündeki’ açıklamasıyla tartışmaya açtığı Montrö iç ve dış siyasetteki değerini koruyor.

Prof. Dr. İlhan Uzgel ve İstanbul Üniversitesi’nden Doç. Dr. Hakan Güneş, AKP iktidarının istikrar siyasetinin sürdürülebilirliğini, Montrö Sözleşmesi’nin tartışmaya açılmasının verdiği iletileri, Türkiye’nin Rusya- ABD bağlantısını ve son gelişmeleri Cumhuriyet’e kıymetlendirdi.

AKP İKTİDARI İSTİKRAR SİYASETİNİ SÜRDÜREMİYOR

AKP’nin ‘Batı’ ve ‘Doğu’ ortasında tercihini kıymetlendiren İlhan Uzgel, “Türkiye bir NATO üyesi olarak çok yüksek hazırlık düzeyli NATO Komutanlığı’nın rotasyonunu üstelendi. Dolasıyla Türkiye daha etkin bir formda işin içerisinde olmak zorunda kalacak. Giderek tarafını Amerika’dan yana belirli edecek. Aslında bakarsınız AKP iktidarı, Amerikancı ve NATO’cudur. S-400 krizi bunu gölgeledi ancak çizgisi budur” dedi.

Rusya ile bağların bir gelişme trendinden çok bozulma trendinde olduğunun altını çizen Hakan Güneş, “Bir tek Karabağ’da Azerbaycan’ın özgül pozisyonuna bağlı olarak gelişme oldu. AKP-MHP koalisyonunun Batı’yla önemli meseleleri var. Dolasıyla Batı-Rusya dengeleme siyasetinin bir anda NATO saflarına dönecek değil fakat Türkiye, bu meşhur istikrar siyasetini sürdüremiyor. Zira istikrar siyaseti belli bir vakit diliminde ve birtakım sonuçları elde edecek halde formüle eder. Ama bu taktik uzun müddet kullanılamaz” tabirlerini kullandı.

BATI’DAN HİÇBİR VAKİT KOPMADI

AKP’nin Rusya’yla bağları sınırlılı olduğunu belirten Uzgel, “Bunun 2 temel nedeni var. Birincisi, Türkiye iktisaden, siyaseten, kurumsal ve örgütsel olarak NATO üyesidir. Sınıfsal olarak da Batı sistemi içerisinde yer alır ve finansal açıdan Batı kapitalizmine bağlı bir ülkedir. Dolasıyla buradan çıkamıyor. Ruslar da bunu biliyor. İkincisi, Türkiye, stratejik olarak, Doğu Akdeniz, Karadeniz, Ukrayna ve kısmen Suriye’de, Ege meselelerinde ise son periyotta olmak üzere Rusya’yla birçok başka alanda duruyor. Dış siyasette bunu da başarabildi son devirde. Ege’de Rusya ile Amerika’yı birebir çizgiye getirebildi. Batı’dan hiçbir vakit kopmadı. Rusya’yı dengeleyici olarak kullanmaya başladı ve onun da sonuna gelindiğini” kaydetti.

ELİNİ SÜREKSİZ OLARAK RAHATLATIR

Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu’nun, Kırım’da tatbikat için bulunan tüm birliklerin 1 Mayıs’a kadar üslerine döneceği istikametindeki açıklamasının istikrar siyasetine tesirini kıymetlendiren Uzgel, “Bir halde anlaşacaklar fakat bu Türkiye’yi kurtaracak bir şey değil. ABD, son haftalarda Türkiye’nin Rusya’ya aralıklı olmasını, safını aşikâr etmesini ve S-400’lerden kurtulmasını istedi. Bu mevzudaki durumu değişmedi. Şayet Ukrayna’daki tansiyon derinleşseydi Türkiye-Rusya ilgilerinde daha derin bir kriz yaşanacaktı ancak Ukrayna’daki durum bu türlü olmadığında Amerika bu biçimde Rusya’yla bağlarına devam edebilirsin demeyecek. Bu sadece süreyi uzatır ve elini süreksiz olarak rahatlatır” dedi.

ABD GEÇİŞİ KENDİSİ İÇİN ESNETMEK İSTİYOR

Kanal İstanbul üzerinden başlayan, Boğazlardan geçişi düzenleyen Montrö Sözleşmesi’nin tartışmaya açılmasının verdiği bildirileri pahalandıran Uzgel, “Daha çok Karadeniz’e dışarıdan girişleri denetim eden Montrö Kontratı 85 yıldır statükoyu koruyor. Amerika’nın açıkça ‘Montrö’den şad değiliz’ ya da ‘değiştirilsin’ üzere resmi bir beyanı yok, fakat genel olarak Amerikan Deniz Kuvvetleri’nin dünyadaki her denizde varlığını sürdürdüğünü her yere daha rahat girip çıkmak istediğini biliyoruz. Bu yüzden, Karadeniz’deki gelişmelerin yoğunluğunun arttığını da düşünürsek, 1928’den bu yana Rusya’nın hareket alanı daha çok Karadeniz, Akdeniz ve Orta Doğu bölgesine gerçek kaydı.

Hasebiyle Amerika karşı atak olarak Doğu Akdeniz’deki varlığını düzgünce artırdı. Bunun bir uzantısı olarak Karadeniz’deki askeri varlığını daha fazla kalıcılaştırmak istiyor. Bunun yollarından biri, Karadeniz’de kıyısı olmayan bir ülke olduğu için ana geçiş rejimini esnetmek istemesi… AKP idaresi de bunun farkında ve Amerika hükümetiyle işbirliği alanı açmak istedi” tabirini kullandı.

PAZARLIK ÖGESİ OLARAK MASADA

Uzgel, “AKP hükümetinin Amerika’ya verdiği bildiri şu; “Türkiye tarihinde hiçbir hükümetin yapmadığı, gündeme getirmediği ve getiremeyeceği bir mukaveleyi ben senin için tartışmaya açabilirim. Benimle çalışırsan yapabileceklerimin hududu yoktur. Amerika da bu iletisi görüyor. Biden idaresinin AKP aykırısı bir tutumu olduğu biliniyor. Trump devrinde de böyleydi, lakin Beyaz Saray Erdoğan’ı tutuyordu. Artık o çipa da kalktığı için AKP hükümeti bu halde Biden idaresine yaranmaya çalışıyor. Bunu da gösterebileceği alanlardan olan Karadeniz jeopolitiğinde çok net bir halde Amerika’yla işbirliği yapıyor. Bir gece İstanbul Sözleşmesi’ni fesih ettiği üzere Montrö’den çıkamıyor zira fizikî olarak şu an bunu gerçekleştirebilecek bir ortam yok. Amerika’yla alakalarda bunu bir pazarlık hususu olarak masaya koyarak ‘bu da pazarlığa tabi’ demek istedi” dedi.

YALNIZCA BİR İHTARDI

AKP iktidarının Montrö üzerinden ABD’ye verdiği iletinin Rusya tarafından nasıl görüldüğünü pahalandıran Uzgel, “Ruslar hem Ukrayna’ya yapılan askeri ve diplomatik angajmanı hem de Montrö’nün tartışmaya açılmasını çok net bir biçimde gördüler. Münasebetiyle, Rusya da birkaç bildiri verdi. Birincisi, turizm dönemi açılıyor ve 1 Haziran’a kadar uçuş kısıtlaması getirildi. Dolasıyla, turizm kesiminde büyük bir kayba yol açtı. Korona salgını mazeret edildi, Türkiye de bunu sağlayan taraf oldu. Bu bir ikazdı. Şayet Türkiye, Rusya’yı rahatlatacak bir şey yapmazsa bu durum uzayabilir” sözlerini kullandı.

İkincil olarak “Rusya’nın Montrö’nün değişmesini istemediğini” söz eden Uzgel, “Bu bahisteki konumu aşikâr. ‘Ukrayna’dan uzak dur, Amerika’yla bu kadar ağır ilgi yürütürken tıpkı vakitte bizimle bu kadar yakın olamazsın…”

RUSYA-TÜRKİYE ALAKALARI NEREYE VARACAK?

Doç. Dr. Hakan Güneş, son periyotta yaşanan Türkiye ve Rusya ilgilerindeki gerginliğe ait değerlendirmesinde, “Türk-Rus bağlantılarında 2 tarafın da gereksinimleri nedeniyle hususun yani tansiyonun, uyuşmazlıkların daha fazla siyasi alanlarda tesirini göstereceğini, ekonomik işbirliği alanlarında ise daha az sorun çıkacağını düşünüyorum” dedi.

Güneş açıklamalarını, “Bu alanlarda 2 tarafın da karşılıklı gereksinimi nedeniyle birtakım yaptırımlara veyahut buralardaki bağları sonlandırmaya gitmeyecektir. Örnek vermek gerekirse, Türkiye ile Ukrayna 2020 başında savunma sanayi kapsamlı işbirliği mutabakatı yaptıktan sonra Rusya rastgele bir ekonomik alanda bir adım atmadı. Bunun yerine, Rusya Federasyonu Atina Büyükelçiliği, Doğu Akdeniz ve Ege tartışmalarında Yunan tezini açıkça destekleyen bir açıklama yayınladı. Yani gördüğünüz üzere işte “nükleer santral ihalesini iptal ediyorum”, “turist göndermiyorum”, “domates almıyorum”, “artık sana güç vermiyorum ya da senden eserleri almıyorum” biçiminde ilgilerde kopma olmayacak. Siyasi alanda, Suriye’de daha az muhatap alıp, alanını daha sıkıştıracak. Libya’da Fransa’yla daha yakınlaşacak, Doğu Akdeniz’de ve Ege’de Yunan tezine yakın olacak” formunda sürdürdü.

DONBASS’TA DURUM NE OLACAK?

Rusya- Ukrayna tansiyonunu pahalandıran Hakan Güneş, “Son periyotta gerçekleşen ihlaller bilhassa Biden’ın da teşvikiyle, esasen ateşkesi ihlale çok meyilli olan Kiev idaresince daha fazla ortaya konmuş görünüyor. Aslında daha çok ruhsal harp seviyesinde aslında gidiyor. Tüm bunlar gerçek bir savaş değil. Büyük çaplı bir karşılıklı caydırıcılık tatbikatı ve güç gösterisi” dedi.

Rusya’nın Donbass’taki tavrının buradaki dolaylı güçleri desteklemek istikametinde olduğunu söz eden Güneş, “Bunların yetmediği anda çok büyük bir taarruz olursa bu sahayı kaybetmek istemiyor. Kırım’a karşı takas etmek için elinde bulunduruyor. Burası Rusya’nın kendine katacağı bir bölge değil, 2019 Kasım Normandiya Formatı’nın evrakında de buraya özel statü var” dedi.

Güneş açıklamalarını, “Rusya’nın hareketleri karşı tarafın bu bölgede yapacaklarına bağlı olarak şekillenecek. Temel atağını Kırım’da yaptı. O bölgeyi ilhak etme üzere bir planı yok” formunda sürdürdü.